TỐ NHƯ TRI ÂM KHÚC

 

    Nhiều năm đứng trên bục giảng, bầu bạn cùng ngôn ngữ phương Tây và những áng văn chương viễn xứ, tôi vẫn luôn tự hỏi: Điểm tận cùng của mọi nền văn minh là gì?

Chỉ đến khi đi qua những dặm dài từ Bristol, London đến Sydney, rồi một đêm lặng lẽ ngồi bên phím đàn, tôi mới nhận ra câu trả lời đã lắng lại từ bao giờ: Đỉnh cao của mọi ngôn từ không nằm ở sự hoa mỹ, mà ở khả năng cất lên tiếng khóc thương cho mỗi kiếp người và thức tỉnh lòng nhân ái đôi khi còn ngủ quên trong mỗi chúng ta.

Và mỗi lần trở về với tiếng Mẹ đẻ, trái tim tôi lại run lên trước một bóng núi sừng sững: Đại thi hào Nguyễn Du.

Với tôi, Tố Như không nằm yên trong những khung kính của lịch sử. Người đứng trên đỉnh cao lương tri của dân tộc; ngòi bút của Người soi tỏ cõi nhân sinh bằng chính ánh sáng của lòng trắc ẩn.

Lật giở những trang sách đã nhuốm màu dâu bể, trước mắt tôi không chỉ còn là giấy mực, mà còn là những giọt huyết lệ vẫn chưa kịp khô sau hơn hai thế kỷ. Nỗi đau của người bạc mệnh, tiếng khóc nghẹn cho những phận đời chìm nổi, khí phách trượng phu rạch đôi tầng trời đòi lẽ công bằng, hay lời chiêu hồn thiết tha thức tỉnh những vong linh bơ vơ giữa hai bờ sinh tử...Tất cả đã vượt khỏi giới hạn của văn chương. Đó là tiếng đập của một trái tim tự nguyện mang lấy mọi nỗi đau trần thế để viết nên bản trường ca bất tận về tình thương và công lý.

Hôm nay, xuyên qua mênh mông thời gian và sương gió, tâm tưởng tôi lại hướng về dòng Lam Giang lặng lẽ bồi đắp phù sa ký ức, về núi Hồng Lĩnh bảng lảng khói sương. Với tất cả lòng thành kính của một kẻ hậu thế, tôi xin thành kính thắp một nén tâm nhang, kính dâng Người khúc tri âm nhỏ bé này.

Hơn hai trăm năm trước, trong nỗi cô tịch của bậc thiên tài, Người từng nghẹn ngào tự hỏi: 

                “Bất tri tâm bách dư niên hậu,

                Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như?”

Tạm dịch là:

                “Chẳng biết ba trăm năm lẻ nữa,

                Thiên hạ ai người khóc Tố Như?”

Hôm nay, sau hơn hai thế kỷ, xin được kính cẩn thưa cùng linh hồn Đại thi hào:

Tiếng đàn Đoạn trường chưa bao giờ lặng im. Những vần thơ rút từ ruột tằm vẫn biếc xanh theo dòng thời gian. Tri âm của Người — dẫu đến muộn — vẫn luôn ở đây: trong hồn dân tộc, trong mạch đập của tiếng Việt, và trong mỗi trái tim còn biết cúi xuống trước nỗi đau của con người.

Thưa Đại thi hào, nén tâm hương đã thắp, khói núi Hồng đã bay, xin Người hãy lắng lòng nghe khúc đồng vọng xuyên thế kỷ của người hậu thế:

TỐ NHƯ TRI ÂM KHÚC

 (Kính dâng Đại thi hào Nguyễn Du, 1766-1820)

 

Trăm năm còn đọng lệ hoa,

Lật trang giấy cũ...máu sa nghìn dòng.

Tố Như một ngọn tinh phong,

Mài đêm thành mực, soi lòng thế nhân.

Đoạn trường gãy khúc cầm ngân,

Khóc đời bạc mệnh, thương vần bút xanh.

Trang tàn tro phủ lạnh tanh,

Hồn thơ còn biếc trên vành thời gian.

Xót ai chìm nổi hồng trần,

Đạp mây lướt gió, gửi chân dặm ngàn.

Gươm thiêng rạch lối lầm than,

Sáng soi bờ cõi, vẹn toàn ước mơ.

Đau lòng thập loại bơ vơ,

Gọi hồn cát bụi bên bờ tử sinh.

Trái tim ôm cõi nhân tình,

Mượn câu nhân nghĩa nối nghìn thu sau.

Sông Lam còn chở sắc màu,

Núi Hồng vương khói đượm sầu cổ âm.

Tố Như dưới mộ ôm cầm,

Ba trăm năm nữa... tri âm lệ dòng!

(Quang Đặng - Hà Nội, 29.6.2026)