Tâm tình của một người
thầy
Là
một người thầy hàng ngày đứng trên giảng đường đại học, trực tiếp tiếp xúc và đồng
hành cùng thế hệ trẻ, tôi luôn trăn trở trước mỗi định hướng tư duy dành cho
các em. Đề thi Văn nghị luận năm nay với câu hỏi “Làm thế nào để có những
‘Steve Jobs Việt Nam’?” đã dấy lên không ít luồng tranh luận trái chiều.
Thú
thực, nhìn từ góc độ khách quan, tôi hoàn toàn không phản đối đề tài này. Chúng
ta phải thẳng thắn thừa nhận rằng phần lớn giới trẻ ngày nay – trong đó có các
học trò của tôi – đang từng giờ, từng ngày học tập, kết nối và làm việc dựa
trên chính những nền tảng công nghệ hiện đại do các nhà phát minh kiệt xuất người
Mỹ ấy tạo ra. Việc hướng tầm nhìn ra thế giới để học hỏi khát vọng đổi mới sáng
tạo là một điều vô cùng cần thiết trong kỷ nguyên số.
Tuy
nhiên, ở một góc nhìn khác của một người làm giáo dục, tôi lại có một niềm đau
đáu riêng. Chúng ta cổ vũ con em hướng ra biển lớn, nhưng liệu có quên nhắc các
em nhìn lại dòng chảy lịch sử vĩ đại ngay dưới chân mình? Để trả lời cho câu hỏi “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?”, trước khi mơ về những “quả táo công nghệ” mang giá trị thương mại toàn cầu, giáo dục cần khơi gợi cho các em nhớ rằng: Nước Việt từng có những thiên tài công nghệ vĩ đại của riêng mình.
Họ không khởi nghiệp trong những garage tiện nghi phương Tây; họ “khởi nghiệp” giữa hang sâu chiến khu Việt Bắc, bằng đôi tay trần và khối óc uyên bác để chế tạo ra vũ khí giữ gìn bờ cõi. Nếu những phát minh của nước bạn phục vụ cho nền kinh tế thị trường, thì những vĩ nhân bằng xương bằng thịt của lịch sử Việt Nam lại sẵn sàng gác lại vinh hoa phú quý nơi đất khách để về hiến dâng trọn đời cho sự sống của đồng bào. Đó chính là một “tượng đài” bất tử ngay tại quê nhà mà nhà trường cần khơi gợi, để lòng tự hào dân tộc trở thành chiếc neo vững chắc trước khi các em bước ra thế giới.
Xuất
phát từ những suy tư ấy, tôi xin chia sẻ bài thơ như một nốt lặng chiêm nghiệm
về giá trị của nội lực và tinh thần tự tôn trí tuệ Việt:
KIÊU HÙNG TRÍ TUỆ VIỆT
Đâu phải hoài công vọng hướng ngoài,
Non sông gấm vóc sẵn thiên tài.
Gác lại vinh hoa rời nước Pháp,
Theo Bác về xây lại ngày mai.
Nước
mất nhà tan chí chẳng sờn,
Xuất
dương nghèo khó vượt tủi hờn.
Mật
thám bủa vây lùng mọi bước,
Âm
thầm tầm học nợ giang sơn.
Chiến
khu Việt Bắc dựng công trình,
Vũ
khí tầm cao diệt giặc tinh.
Bảo
vật phương Tây vào mắt cụ,
“Độ”
thành sấm sét giữ hòa bình.
Xứ người sẵn xưởng máy kề bên,
Tay trắng cụ xây nghiệp vững bền.
Lối đánh hạ nhào pháo đài Mỹ,
Giữ gìn gốc gác, giữ móng nền.
Hai
hai lượng vàng mỗi tháng lương,
Bỏ
lại trời Âu dải phố phường.
Chấp
nhận gian lao vì Tổ quốc,
Hiến
dâng trí tuệ suốt chặng đường.
Mặc người say luống lợi kinh doanh,
Cụ xây xương sống nghiệp quốc thành.
Móng chắc ngàn năm cho đất nước,
Sinh linh, chiến sĩ được hồi sinh.
Viện sĩ lừng danh khắp địa cầu,
Tầm vóc hàn lâm phủ bấy lâu.
Chẳng vì công nghệ mưu tài phú,
Vận mệnh giang sơn gánh trên đầu.
Có
Bác dẫn đường đạo sáng soi,
Đại
Nhân Đại Dũng rạng giống nòi.
Đập
tan xiềng xích nghìn năm tối,
Mở
lối bình minh, nước yên vui.
Dẫu
biết học đường hướng tầm xa,
Tượng
đài xương thịt sẵn quê nhà.
Đạo
đức thông tuệ ngời trang sử,
Mong
nhắn con em khắc sơn hà.
Giảng
đường cần thắp tự hào sâu,
Kính
ngưỡng cha ông thuở dãi dầu.
Nước
Việt kiêu hùng muôn thuở vững,
Sánh vai thế giới, ngẩng
cao đầu!
(Quang Đặng - YM, chiều 14.06.2026)
Lời bạt
của tác giả:
Nhân vật lịch sử được kính cẩn nhắc đến trong bài viết và bài thơ
trên chính là Giáo sư, Viện sĩ, Thiếu tướng, Anh hùng Lao động Trần Đại Nghĩa
(1913 - 1997) – người đặt nền móng cho ngành khoa học vũ khí và công nghiệp
quốc phòng Việt Nam.
Tốt nghiệp hàng loạt bằng kỹ sư hàng hải, hàng không, điện học tại
các học viện danh tiếng của Pháp, cụ từng sở hữu mức lương tương đương 22 cây
vàng mỗi tháng thời bấy giờ. Năm 1946, cụ từ bỏ tất cả để theo Chủ tịch Hồ Chí
Minh về nước kháng chiến. Giữa chiến khu Việt Bắc thiếu thốn, cụ đã nghiên cứu
và chế tạo thành công súng Bazooka, súng không giật (SKZ), bom bay... tạo nên những “phép màu công nghệ quân sự” bẻ gãy bộ binh, xe tăng địch.
Trong kháng chiến chống Mỹ, cụ tiếp tục góp công lớn trong việc tìm giải pháp kỹ
thuật khắc chế hệ thống nhiễu điện tử của “pháo đài bay” B-52, góp phần vạch
lối cho chiến thắng Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không.
Tài
liệu tham khảo:
1.
https://vast.gov.vn/web/guest/tin-chi-tiet/-/chi-tiet/vai-suy-nghi-ve-thoi-nien-thieu-cua-giao-su-vien-si-tran-%C4%91ai-nghia-29822-1804.html
2. https://vast.gov.vn/web/guest/tin-chi-tiet/-/chi-tiet/mot-hoai-bao-lon-va-con-%C4%91uong-thuc-hien-uoc-mo-che-tao-vu-khi-cua-nguoi-thanh-nien-pham-quang-le-29821-1804.html
3. https://vast.gov.vn/web/guest/tin-chi-tiet/-/chi-tiet/su-binh-di-cua-nha-khoa-hoc-tran-%C4%91ai-nghia-29820-1804.html
4.
https://vast.gov.vn/web/guest/tin-chi-tiet/-/chi-tiet/long-ton-kinh-va-tinh-yeu-thuong-sau-sac-%C4%91oi-voi-me-va-chi-cua-gs-vs-tran-%C4%91ai-nghia-29819-1804.html
5.
https://vast.gov.vn/web/guest/tin-chi-tiet/-/chi-tiet/gia-%C4%91inh-voi-su-hinh-thanh-nhan-cach-cua-giao-su-vien-si-tran-%C4%91ai-nghia-29818-1804.html
6.
https://scov.gov.vn/dong-bao-vnon/guong-mat/tran-dai-nghia-mot-tri-thuc-yeu-nuoc-suot-doi-phung-su-to-quoc.html