Đọc “Đời Mẹ” của vợ chồng cô Đoàn Lan

 

Đọc “Đời Mẹ” - 

Từ Một Cuộc Đời, Thấy Cả Một Thế Hệ

Có những bài thơ được viết bằng cảm xúc.

Có những bài thơ được viết bằng ký ức.

Và cũng có những bài thơ được viết bằng cả một cuộc đời.

Khép lại bài thơ “Đời Mẹ” của vợ chồng cô Đoàn Lan, tôi đã ngồi lặng khá lâu. Không phải bởi bài thơ sử dụng những thủ pháp nghệ thuật cầu kỳ hay những câu chữ trau chuốt, mà bởi sau mỗi câu thơ là một cuộc đời có thật. Một cuộc đời đã đi qua chiến tranh, đi qua đói nghèo, đi qua những oan khuất của thời cuộc và đi qua gần trọn một thế kỷ bằng sự nhẫn nại đến lặng người.

Đọc hết bài thơ, tôi không còn thấy đây là câu chuyện của riêng gia đình cô Đoàn Lan nữa. Trong bóng dáng người mẹ ấy, tôi bắt gặp hình ảnh của biết bao người phụ nữ Việt Nam. Họ không khoác quân phục, không bước lên lễ đài nhận huân chương, nhưng lại âm thầm gánh lấy phần đời còn dang dở của những người đã ngã xuống vì Tổ quốc. Có những người lính hy sinh trong một khoảnh khắc của lịch sử. Nhưng cũng có những người vợ dành cả phần đời còn lại để sống với sự hy sinh ấy.

Điều khiến tôi xúc động nhất sau khi khép lại bài thơ không chỉ là những gì người mẹ đã trải qua, mà là cách bà bước qua tất cả. Không một lời oán trách số phận, cũng không để nỗi đau lấn át tình yêu dành cho gia đình. Những mất mát, những oan khuất của thời cuộc hiện lên qua giọng kể bình thản, như thể người mẹ đã gói tất cả vào sự nhẫn nại của một đời người. Chính sự bình thản ấy khiến nỗi đau trong bài thơ thấm sâu hơn bất cứ lời than nào.

Có những câu thơ đọc qua tưởng rất giản dị, nhưng càng nghĩ càng thấy nghẹn.

Tôi vừa đúng một tuổi thôi,
Mẹ thành trụ cột giữa đời bão dông.

Chỉ hai câu thơ mà cả một số phận hiện lên. Từ khoảnh khắc ấy, người mẹ không còn được quyền yếu đuối. Bà vừa làm mẹ, vừa làm cha, vừa chăm mẹ già, vừa nuôi những đứa con thơ lớn lên trong thiếu thốn. Chiến tranh có thể đã kết thúc, nhưng cuộc chiến giữ gìn mái nhà và nuôi các con khôn lớn của bà mới thực sự bắt đầu.

Tôi cũng dừng lại rất lâu ở chi tiết ba mươi lăm năm sau ngày hy sinh, người cha mới được công nhận là người có công. Vợ chồng cô Đoàn Lan không viết những câu thơ trách cứ, càng không cố khơi gợi sự bi thương. Cô chú chỉ kể lại một sự thật. Nhưng chính sự thật ấy khiến người đọc lặng đi. Đằng sau con số ba mươi lăm năm là biết bao thiệt thòi, chờ đợi và nhẫn nại của một gia đình đã cống hiến tất cả cho đất nước.

Sáng nay, khi được cô chia sẻ về hoàn cảnh ra đời của bài thơ, tôi càng xúc động hơn. “Đời Mẹ” được hai vợ chồng cô cùng ngồi viết trong những ngày cả hai đều mắc COVID-19. Có lẽ, khi đối diện với sự mong manh của đời người, ký ức luôn tìm đường trở về rõ nhất. Vì thế, những câu thơ này không được viết để làm thơ, mà được viết để giữ lại một phần đời của cha mẹ trước khi thời gian lặng lẽ mang tất cả đi xa.

Có thể đâu đó trong bài thơ vẫn còn những câu chưa thật tròn về niêm luật hay kỹ thuật. Nhưng tôi tin rằng, điều làm nên giá trị lâu bền của một tác phẩm không chỉ nằm ở sự chỉn chu của câu chữ, mà còn ở sự chân thành của cảm xúc. Bởi kỹ thuật có thể làm nên một bài thơ hay, nhưng chỉ có một cuộc đời thật mới có thể làm nên một bài thơ khiến người khác rưng rưng.

Điều tôi trân trọng nhất sau khi đọc “Đời Mẹ” không chỉ là sự hy sinh của một người mẹ, mà là những gì bà đã gìn giữ suốt cuộc đời mình. Bà giữ cho các con niềm tự hào về người cha đã ngã xuống. Bà giữ cho mái nhà không đổ vỡ giữa những biến động của lịch sử. Và bà giữ cho những giá trị mà người chồng đã đánh đổi bằng máu không bị mai một theo năm tháng.

Chúng ta may mắn được sinh ra trong hòa bình nên nhiều khi quên rằng sự bình yên chưa bao giờ là điều tự nhiên có. Mỗi mái nhà còn đủ tiếng cười, mỗi bữa cơm sum họp, mỗi ngày được học tập, lao động và sống trong tự do đều được đánh đổi bằng máu của những người đã nằm xuống và bằng cả cuộc đời lặng lẽ của những người ở lại.

Đọc “Đời Mẹ”, tôi không chỉ thấy thương một người mẹ.

Tôi thấy mình phải biết ơn cả một thế hệ.

Một thế hệ đã sống giản dị, hy sinh lặng lẽ đến mức nhiều khi chúng ta vô tình coi đó là điều bình thường. Và có lẽ, giá trị lớn nhất của bài thơ không chỉ nằm ở việc kể lại câu chuyện của một gia đình, mà còn ở chỗ nhắc những người đang sống trong thời bình biết cúi đầu trước quá khứ, biết trân trọng hiện tại và biết sống xứng đáng hơn với những gì cha ông đã đánh đổi để gìn giữ.

Xin cảm ơn vợ chồng cô Đoàn Lan vì đã lưu giữ ký ức của gia đình mình bằng những vần thơ mộc mạc. Để từ câu chuyện của một người mẹ, chúng tôi hiểu thêm về hàng triệu người mẹ Việt Nam. Để từ một cuộc đời lặng lẽ, thế hệ hôm nay hiểu rằng hòa bình không chỉ được làm nên bởi những người ngã xuống, mà còn được gìn giữ bởi những người âm thầm ở lại.

Yên Mỹ, ngày 23.7.2026

Quang Đặng 

 

ĐỜI MẸ

(Kính tặng mẹ tôi – 

người vợ liệt sĩ đã lặng lẽ sống cả phần đời cha còn dang dở.)

Đêm nay trăng sáng đầy trời,
Thao thức, con nhớ cuộc đời mẹ xưa.
Qua sông chớ phụ con đò,
No lòng nhớ mãi củ lưa, khoai bồng.

Mẹ như các mẹ lưng còng,
Bán mặt cho đất, bán lưng cho trời.
Gió mưa, bão táp cuộc đời,
Tuổi hai mươi chín, mẹ tôi góa chồng.

Cái ngày kháng chiến nhớ không?
Bố là cán bộ nằm vùng chống Tây.
Mấy năm gan góc dạn dày,
Không may bị bắt ở ngay nhà mình.

Đòn roi đánh đập cực hình,
Lặng yên bố chẳng hé răng một lời.
Thế rồi chúng bắn bố tôi,
Tại nhà, trước mặt những người thân thương.

Tuổi hai mươi sáu, thân cường chí lớn,
Vì nước, vì dân, bố sớm lìa đời.
Để cho vợ góa con côi,
Tình chồng nghĩa vợ chia rồi đôi phương.

Bà nội tóc ngả màu sương,
Con thơ măng sữa và dương phù trì.
Chị lớn năm tuổi biết chi,
Chị hai hỏng mắt từ khi chào đời.

Tôi vừa đúng một tuổi thôi,
Mẹ thành trụ cột giữa đời bão dông.
Nuôi con, dưỡng mẹ thay chồng,
Hòa bình lập lại nhưng lòng càng đau.

Giảm tô, cải cách oán sầu,
Suối vàng có tỏ tình đầu, bố ơi!
Đồng chí của bố cùng thời,
Quy nhà địa chủ, ngậm cười đó cha.

Sạch sành sanh vét không tha,
Bà nội uất ức lìa xa cuộc đời.
Làm cha, làm mẹ, mẹ tôi,
Mò cua, bắt ốc qua thời gian nan.

Nhà nước công trả nghĩa đền,
Bố tôi chẳng được chút công cán nào.
Oằn mình đứng mũi chịu sào,
Nuôi con ăn học nhớn nhao thành người.

Ba nhăm năm bố qua đời,
Bố tôi mới được thành người có công.
Trải qua chín bảy năm ròng,
Mẹ tôi tóc bạc, lưng còng biết sao.

Công mẹ đất thẳm trời cao,
Mênh mông sóng vỗ dạt dào biển Đông.

Đoàn Thị Lan & Đặng Minh Hoài
Hà Nội, 01/11/2021

Lời tác giả

Bài thơ “Đời Mẹ” được vợ chồng chúng tôi viết trong những ngày cả hai cùng mắc COVID-19. Chúng tôi không phải là nhà thơ chuyên nghiệp, chỉ viết bằng những ký ức và cảm xúc chân thật về cuộc đời của mẹ. Vì vậy, bài thơ khó tránh khỏi những hạn chế về câu chữ, đồng thời vẫn giữ lại một số từ ngữ địa phương của một thời đã xa để lưu giữ nguyên vẹn hơi thở của ký ức.

Nhân dịp Tháng Bảy – tháng tri ân các Anh hùng Liệt sĩ, chúng tôi xin gửi bài thơ này như một nén tâm nhang tưởng nhớ những người đã hy sinh vì Tổ quốc, đồng thời bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với những người mẹ, người vợ liệt sĩ đã lặng lẽ gánh vác cả phần đời còn dang dở của người thân, nuôi con, phụng dưỡng cha mẹ và gìn giữ mái ấm gia đình qua biết bao gian khó.

Nếu bài thơ có thể giúp bạn đọc hiểu và cảm nhận sâu sắc hơn về những hy sinh thầm lặng của một thế hệ phụ nữ Việt Nam, thì đó cũng là niềm an ủi và hạnh phúc lớn nhất đối với chúng tôi.

Xin trân trọng cảm ơn quý bạn đọc.