Dòng Sông Thi Ca

 

Có những buổi chiều khép lại trang giáo án, tôi thường đứng bên triền đê sông Hồng, nhìn dòng nước đỏ nặng phù sa miệt mài trôi qua Yên Mỹ. Một lần như thế, giữa mùa hè Hà Nội, tôi tình cờ đọc được hai câu thơ thầy Trần Anh Thơ gửi trong nhóm Văn Thơ HUBT:

“Trăm năm tuyết trắng mùa đông
Pushkin còn đó như dòng sông thơ.”

Hai câu thơ bất chợt mở ra trong tôi một dòng liên tưởng. Sông có thể đổi bờ, cảnh vật có thể đổi thay, nhưng có những dòng sông khác vẫn chảy qua thời gian — dòng sông của ngôn ngữ, ký ức và tâm hồn con người.

Một sự trùng hợp nhỏ khiến cảm xúc ấy trở nên gần gũi hơn: Aleksandr Sergeyevich Pushkin sinh ngày 6 tháng 6 năm 1799; tôi cũng sinh vào ngày 6 tháng 6, ở một đất nước cách nước Nga rất xa.

Từ bến sông Hồng quê mình, tôi viết Dòng sông thi ca như một lời vọng gửi tới Pushkin — và cũng như một cách tự hỏi vì sao, sau gần hai thế kỷ, thơ ông vẫn có thể vượt qua “miền quên” để tìm đến con người.

 

Dòng Sông Thi Ca

— Kính Aleksandr Sergeyevich Pushkin (1799–1837) —

 

Qua bao tuyết trắng mùa đông,
Pushkin còn đó như dòng sông thơ.
Lời dân vẫn vọng đến giờ,
Tiếng Nga theo sóng đôi bờ ngân vang.

Đời qua bao nỗi trái ngang,
Lưu đày, khát vọng lại càng không vơi.
Phát súng khép lại một đời,
Dòng thơ còn chảy một trời tự do.

Yêu mà chẳng để người lo,
Chỉ mong hạnh phúc dành cho riêng người.
Lặng lui một bước không lời,
Để ai gìn giữ nụ cười ngày sau.

Bão tuyết vùi lối đêm thâu,
Áo lông trao vội, biết đâu mai này.
Chút nghĩa sưởi ấm bàn tay,
Giữa cơn binh biến, còn đây lòng người.

Tượng đồng sừng sững giữa trời,
Dưới chân nước lũ, phận đời nổi trôi.
Bóng người giữa phố nhỏ nhoi,
Sau lưng vó sắt từng hồi xé đêm.

Thấu bao nỗi đời, thương thêm,
Ngòi thơ nghiêng xuống bên thềm nhân gian.
Phận người ở lại trên trang,
Mỏng manh câu chữ còn mang hơi đời.

Đài cao đâu đợi tay người,
Tự trong trang viết một đời dựng nên.
Dòng sông thơ vượt miền quên,
Qua bao thế kỷ gọi tên con người.

Yên Mỹ, Thanh Trì – 6.6.2026

Quang Đặng

--------*****--------

Hậu ký

Trong 28 câu thơ, tôi không có ý kể lại cuộc đời Pushkin hay điểm danh những tác phẩm của ông. Tôi chỉ lần theo vài dấu vết còn ám ảnh mình: tình yêu biết lùi lại trong Tôi yêu em; bão tuyết, chiếc áo lông và nghĩa tình giữa biến loạn trong Con gái viên đại úy; bóng con người nhỏ bé dưới tượng đồng và nước lũ của Kỵ sĩ đồng; cùng ý niệm về một tượng đài “không do tay người dựng nên” trong Đài kỷ niệm.

Những dấu vết ấy cuối cùng cùng chảy về một nơi: con người. Có lẽ đó cũng là điều khiến dòng sông Pushkin, sau gần hai thế kỷ, vẫn chưa ngừng chảy.