LỐI ĐI BẮT ĐẦU TỪ MỘT LỜI HỎI ĐƯỜNG

 

LỐI ĐI BẮT ĐẦU TỪ MỘT LỜI HỎI ĐƯỜNG

Lời tự vấn từ tầng 6 nhà A của một người đưa đò

Tôi đứng trên ban công tầng 6 tòa nhà A, phóng tầm mắt nhìn xuống khuôn viên Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội (HUBT) vào một chiều mưa muộn. Giai điệu trầm hùng mà xao xuyến của bài hát truyền thống vang vọng từ phía hội trường, len lỏi qua các dãy hành lang rồi hòa vào tiếng mưa gõ nhịp trên những vòm lá xanh. Năm nay, HUBT tròn 30 tuổi (1996 - 2026). Ba mươi năm một chặng đường dài đầy kiêu hãnh, cũng là chừng ấy thời gian mái trường này chở che, nâng cánh cho biết bao thế hệ học trò bay xa.

Trong bầu không khí sục sôi của những ngày kỷ niệm, tôi thấy lòng mình chậm lại một nhịp. Mười bốn năm gắn bó dưới mái trường này với tư cách là một giảng viên tiếng Anh, sau những năm tháng thanh xuân miệt mài học tập và làm việc nơi trời Âu, đất Úc xa xôi, tôi đã chứng kiến biết bao mùa phượng nở, biết bao chuyến đò sang sông. Tôi đã dạy các em thứ ngôn ngữ để mở cánh cửa bước ra thế giới toàn cầu. Nhưng chiều nay, khi nhìn những gương mặt trẻ măng lướt nhanh qua khoảng sân trường, tai đeo headphone, mắt dán chặt vào màn hình điện thoại, lòng tôi lại trào dâng một nỗi niềm trăn trở.

Chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên mà con người nỗ lực trang bị cho thế hệ trẻ những tấm bản đồ định vị tân tiến nhất, thúc đẩy các em chạy theo làn sóng công nghệ thời thượng. Thế nhưng, có một sự thật đôi khi bị lãng quên: chúng ta chưa kịp dạy các em phải làm gì khi đứng trước sự chênh vênh của chính tâm hồn mình.

“Tôi nên đi về hướng nào đây?” – Câu hỏi ấy không chỉ dành cho một lữ khách ngoại quốc đơn độc giữa nhà ga trời Tây lạnh giá dưới cơn mưa tuyết. Câu hỏi ấy, ở một tầng nghĩa sâu xa hơn, đang là tiếng lòng thầm lặng của cả một thế hệ học trò hôm nay, và là lời tự vấn đầy khắc khoải của những người làm thầy, làm cô trên hành trình trồng người cao quý.

Có những lúc con người ta lạc đường mà không phải vì thành phố quá rộng, cũng không hẳn vì biển chỉ dẫn quá ít. Ta lạc, đôi khi, vì trong lòng mình có một khoảng trống âm thầm chưa thể lấp đầy. Ở một nơi xa lạ, giữa những âm thanh mình không quen, giữa những khuôn mặt đi qua không ai ngoái lại, một ngã rẽ cũng có thể trở thành một thử thách. Và có lẽ điều khó nhất không phải là tìm ra phương hướng, mà là dám thừa nhận rằng mình đang tạm thời chưa biết phải đi về đâu.

Tôi đã từng đứng trong một buổi chiều như thế ở xứ sở sương mù nhiều năm về trước. Thành phố sau mưa mang mùi kim loại ẩm và mùi bánh mì nóng từ một tiệm nhỏ nơi góc phố Bristol. Tàu điện chạy ngang để lại một vệt rung rất khẽ dưới lòng đường; đèn tín hiệu đổi màu liên tục trên nền trời xám mỏng. Mọi thứ đều trật tự, sạch sẽ, sáng sủa, nhưng càng sáng bao nhiêu, tôi càng thấy mình nhỏ lại bấy nhiêu. Trong màn hình điện thoại, con đường hiện ra bằng một vệt xanh gọn ghẽ, còn ngoài đời, phố xá đan vào nhau như những sợi chỉ không đầu không cuối. Tôi đứng giữa dòng người đi rất nhanh mà có cảm giác như mình là người duy nhất đang chậm lại.

Lạ lùng thay, ở thời đại có bản đồ số trong túi áo, con người vẫn có thể lạc như thường. Không chỉ lạc vì đi sai một ngã tư, mà còn lạc vì ngại ngùng, vì sợ cái khoảnh khắc mình phải cất lên một câu hỏi vụng về bằng thứ phát âm không tròn trịa. Người trẻ sợ người đối diện cau mày. Sợ họ không hiểu. Sợ sự lúng túng của mình bị phơi ra dưới ánh nhìn của người khác. Và thế là họ chọn im lặng, như thể im lặng có thể giấu đi sự bối rối của chính mình.

Nhưng im lặng không dẫn đường. Im lặng chỉ làm con phố dài thêm.

Sự im lặng ấy tôi gặp lại mỗi ngày trên giảng đường đại học. Những cô cậu tân sinh viên chọn cách im lặng khi chưa hiểu bài vì sợ bạn bè đánh giá. Những người học trò năm ba, năm tư giữ riêng nỗi niềm khi nhận ra mình chọn sai ngành học vì sợ cha mẹ thất vọng. Người trẻ im lặng chịu đựng những áp lực của tuổi trưởng thành vì sợ xã hội dán nhãn là yếu đuối. Bi kịch của người trẻ thời đại số là các em có hàng ngàn “bạn bè” trên mạng xã hội, nhưng lại khó tìm nổi một người tri kỷ để cất lời hỏi đường khi cuộc đời mất phương hướng.

Tôi nhớ hồi ở nước Anh, khi pin điện thoại chỉ còn một vạch mỏng, một cơn gió lùa qua buốt nhẹ nơi cổ áo, những bảng tên đường hiện lên rồi biến đi trước mắt. Tôi chợt nhận ra sự bối rối của mình không còn nằm ở chuyện đi về căn nhà trọ ấm áp hay tới ga tàu nữa. Nó nằm ở một điều khác sâu hơn: tôi đã quen làm một người tự xoay xở đến mức quên mất rằng có những lúc con người được quyền nhờ ai đó chỉ giúp một lối đi.

Và rồi tôi đã hỏi.

Câu hỏi ấy ra khỏi miệng chậm hơn tôi tưởng. Nó không hùng hồn, cũng chẳng cầu kỳ. Chỉ là một câu ngắn, hơi đứt quãng, kèm theo một cái nhìn dè dặt. Người tôi hỏi là một người đàn ông đứng tuổi đang xách túi đồ trước cửa siêu thị. Ông không trả lời ngay; ông nhìn tôi, nhìn màn hình điện thoại tôi chìa ra, rồi mỉm cười bằng một vẻ hiền từ, ấm áp. Ông giơ tay chỉ về phía con dốc cuối phố, nói chậm lại mấy lần để tôi kịp hiểu, rồi còn bước cùng tôi tới tận chỗ rẽ đầu tiên. Trong khoảnh khắc ấy, thành phố không còn lạnh như trước nữa. Một nơi xa lạ bỗng bừng lên một điểm ấm.

Điều làm tôi nhớ mãi không phải chỉ là ông đã chỉ đúng đường, mà hơn cả, là cảm giác trong lòng mình khi ấy: như thể một nút thắt rất nhỏ vừa được gỡ ra. Tôi hiểu rằng hỏi đường không phải là một biểu hiện của sự yếu đuối. Nhiều khi, đó là dấu hiệu đầu tiên của trưởng thành. Bởi chỉ khi nào thôi cố tỏ ra mạnh mẽ, con người mới thật sự bắt đầu can đảm. Can đảm không phải lúc nào cũng là bước đi một mình qua mọi ngả tối. Can đảm, đôi khi, chỉ là dám nói: “Xin lỗi, tôi đang bị lạc đường.”

Mười câu trả lời xuất sắc trong một bài thi không giá trị bằng một lần học trò can đảm thừa nhận với tôi: “Thầy ơi, em đang lạc lối”. Khi người học trò chịu mở lòng, đó không phải là sự thất bại, mà là khoảnh khắc các em bắt đầu tự thức tỉnh để đi tìm bản ngã của chính mình. Giáo dục, suy cho cùng, không phải là cố nhồi nhét cho đầy một chiếc bình kiến thức, mà là thắp lên ngọn lửa của sự chân thật và lòng tự tin. Những người làm thầy, làm cô chúng ta, bên cạnh việc truyền trao tri thức, có lẽ điều quan trọng nhất là trở thành một “điểm ấm” bình yên, sẵn sàng đồng hành cùng các em qua khúc rẽ đầu tiên của cuộc đời.

Từ hôm ấy, tôi nghĩ khác về những lối đi chưa quen thuộc. Những “con đường lạ” ấy không chỉ là một quốc gia khác, một thành phố khác, một ngôn ngữ khác. Đó còn là bất cứ khúc quanh nào trong đời ta chưa từng đi qua: ngày đầu bước chân vào giảng đường HUBT với bao ngơ ngác, thời khắc cầm tấm bằng tốt nghiệp đứng trước thị trường lao động nhiều thử thách, hay một tuổi trưởng thành bỗng nhiên đến quá nhanh. Có những chặng đường ta bước vào với đôi tay trống và một trái tim đầy lo âu. Ở đó, ai cũng có lúc thấy mình như một lữ khách nhỏ bé. Và chính trong những giờ phút như thế, một lời hỏi đường lại trở thành sợi dây vô hình kết nối những tâm hồn.

Tôi vẫn tin rằng trên đời này, thứ giữ cho ta luôn ấm áp không phải chỉ là bản lĩnh, mà còn là lòng khiêm nhường. Biết mình chưa biết. Biết mình đang lạc. Biết gõ nhẹ vào cánh cửa của một người xa lạ bằng một câu hỏi tử tế. Những điều ấy nhỏ thôi, nhưng chính cái nhỏ ấy cứu con người khỏi sự kiêu hãnh khô cứng. Nó nhắc ta rằng đường không chỉ ở trên mặt đất, trên biển chỉ dẫn, trong bản đồ điện tử. Đường còn ở trong giọng nói ta cất lên, trong bàn tay người khác chìa ra, trong khoảnh khắc hai kẻ xa lạ nhận ra nhau và trao nhau một sự thấu hiểu chân thành.

Nếu hôm nay bạn đang ở giữa một ngã rẽ nào đó dưới mái trường HUBT này mà thấy lòng mình chợt lạnh đi, xin đừng vội nghĩ rằng mình đã đi sai cả cuộc đời. Có thể bạn chỉ đang đứng ở một đoạn đường chưa quen thuộc. Hãy bình tĩnh như người vừa đi qua mưa. Hãy nhìn kỹ lại ánh đèn trước mặt. Và nếu cần, hãy dám cất tiếng hỏi. Bởi có khi con đường không hiện ra từ tấm bản đồ, mà bắt đầu từ chính lúc bạn thôi im lặng.

Gần mười lăm năm đứng dưới bóng cả của mái trường HUBT, tôi hiểu rằng lối đi của mỗi người thường không ở đâu rất xa. Nó ở ngay dưới chân, ở trong sự cởi mở của cái tôi, ở trong một câu hỏi chân thành đủ sức mở ra một phương hướng mới. Nhân cột mốc 30 năm đáng nhớ này, xin chúc cho các thầy cô luôn đủ kiên nhẫn để đón nhận những câu hỏi chỉ đường, và chúc cho các em sinh viên luôn đủ can đảm để cất tiếng, tìm thấy lối đi tươi sáng nhất cho những năm tháng thanh xuân rực rỡ của cuộc đời.

(Quang Đặng – HĐ, chiều hạ 30.6.2026)