ĐƯỜNG BẮT ĐẦU TỪ CÂU HỎI

 

ĐƯỜNG BẮT ĐẦU TỪ CÂU HỎI

Tản văn nhân 30 năm HUBT

Một chiều mưa muộn, tôi đứng trên ban công tầng 6 tòa nhà A, lặng nhìn khuôn viên Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội. Giai điệu bài hát truyền thống vang lên từ phía hội trường, bảng lảng hòa cùng tiếng mưa gõ nhịp trên những tán cây xanh. HUBT vừa tròn ba mươi tuổi. Ba mươi năm của một ngôi trường cũng là ba mươi năm của biết bao chuyến đò lặng lẽ chở những thanh xuân tinh khôi sang bờ tri thức.

Giữa không khí rộn ràng của mùa kỷ niệm, lòng tôi bỗng chậm lại một nhịp.

Gần mười lăm năm đứng trên bục giảng, sau những năm tháng thanh xuân miệt mài học tập và làm việc nơi trời Âu, đất Úc, tôi đã chứng kiến biết bao lớp học trò trưởng thành. Tôi dạy các em một ngôn ngữ toàn cầu để mở cánh cửa bước ra thế giới. Nhưng càng đi qua nhiều mùa tựu trường, tôi càng nhận ra một nghịch lý: điều khiến người trẻ lạc lối hôm nay không phải vì các em thiếu tri thức, thiếu công nghệ hay thiếu cơ hội.

Điều các em thiếu, đôi khi, chỉ là một người để hỏi đường.

Chúng ta đang sống trong thời đại mà một chiếc điện thoại có thể định vị mọi tọa độ trên mặt đất. Thế nhưng, chẳng có thuật toán nào chỉ được hướng đi khi một tâm hồn đang bối rối trước tương lai.

“Tôi nên đi về đâu?”

Câu hỏi ấy không chỉ dành cho một người lạc giữa phố lạ. Nó còn là câu hỏi mà rất nhiều người trẻ âm thầm mang theo trong lòng. Với những người làm nghề đưa đò, đó cũng là một câu hỏi chưa bao giờ có lời đáp trọn vẹn.

Chính nỗi trăn trở ấy đã đánh thức trong tôi một ký ức cũ.

Nhiều năm trước, khi còn là du học sinh ở nước Anh, tôi từng đứng giữa một ngã tư sương mù như thế.

Bản đồ trong điện thoại vẫn sáng. 

Con đường hiển thị vệt xanh gọn ghẽ. 

Nhưng tôi vẫn lạc.

Không phải vì thành phố Bristol quá rộng, mà vì tôi ngại mở lời. Tôi sợ người khác không hiểu thứ tiếng Anh còn vụng về của mình, sợ ánh mắt ái ngại của những người bước vội, sợ khoảnh khắc sự lúng túng của bản thân bị phơi bày dưới ánh đèn đường.

Thế là tôi im lặng.

Mà im lặng thì không bao giờ dẫn đường. Im lặng chỉ làm con phố dài thêm.

Cuối cùng, khi pin điện thoại chỉ còn một vạch mỏng giữa cơn gió buốt, tôi lấy hết can đảm bước đến hỏi một người đàn ông đứng tuổi trước cửa siêu thị. Ông mỉm cười, chỉ đường rất chậm, rồi còn lặng lẽ bước cùng tôi đến tận ngã rẽ đầu tiên.

Điều tôi mang theo suốt những năm tháng sau này không phải là bản đồ con đường ấy, mà là một cảm giác ấm sực trong lồng ngực.

Thành phố chiều hôm ấy bỗng nhiên bừng sáng.

Khi ấy, tôi hiểu rằng hỏi đường không phải là biểu hiện của sự yếu đuối. Trái lại, đó nhiều khi là dấu hiệu đầu tiên của sự trưởng thành. Chỉ khi đủ khiêm nhường để thừa nhận mình chưa biết, con người mới thật sự sẵn sàng học hỏi. Can đảm không phải lúc nào cũng là gồng mình bước đi một mình qua mọi ngả tối.

Can đảm, đôi khi, chỉ là dám cất tiếng: “Xin lỗi, tôi đang bị lạc đường.”

Từ ký ức viễn xứ năm nào, tôi nhìn những người học trò hôm nay bằng một ánh mắt thấu cảm hơn.

Tôi gặp những tân sinh viên ngồi im suốt cả buổi học dưới mái trường HUBT vì sợ hỏi một câu vụng về sẽ bị bạn cười. Tôi gặp những sinh viên năm cuối nhận ra mình chọn sai ngành nhưng chọn cách cam chịu vì sợ cha mẹ thất vọng. Tôi gặp những gương mặt trẻ măng mang trong lòng áp lực, cô đơn và hoang mang, nhưng vẫn cố tỏ ra rằng mọi chuyện đều ổn.

Các em có thể có hàng nghìn người theo dõi trên thế giới ảo, nhưng lại cô độc đến đáng thương khi cần tìm một tri kỷ để thật lòng hỏi đường lúc cuộc đời chênh vênh.

Có lẽ, đó mới là sự lạc lối đáng sợ nhất của thời đại này.

Là một người thầy, tôi luôn nghĩ mười câu trả lời đúng trong một bài thi chưa chắc quý bằng một lần học trò đủ can đảm nói với mình: “Thầy ơi, em đang lạc lối.”

Chính từ giây phút ấy, hành trình trở về với chính mình mới thực sự bắt đầu.

Giáo dục chưa bao giờ chỉ là truyền đạt tri thức. Kiến thức có thể giúp con người đi nhanh hơn, nhưng chỉ sự chân thành mới giúp họ đi đúng hướng. Người thầy, vì thế, không chỉ là người giảng một bài học, mà phải là một “điểm ấm” bình yên để học trò đủ tin tưởng mở lời khi cuộc đời xuất hiện những khúc quanh.

Có những con đường vĩnh viễn không bao giờ hiện lên trên bản đồ.

Đó là ngày đầu bước vào giảng đường đại học với bao ngơ ngác, lo âu. 

Là ngày cầm tấm bằng tốt nghiệp đứng trước một tương lai chưa biết sẽ về đâu. 

Là những lần lựa chọn sai, những lần vấp ngã, những lần tưởng như mình không còn đủ tự tin để bước tiếp.

Ở những ngã rẽ sương mù ấy, ai rồi cũng sẽ có lúc thấy mình giống một lữ khách nhỏ bé.

Điều giữ ta đi tiếp không chỉ là bản lĩnh kiên cường, mà còn là lòng khiêm nhường để biết cúi xuống.

Biết mình chưa biết. Biết mình đang lạc. Biết gõ nhẹ vào cánh cửa của một người khác bằng một câu hỏi chân thành.

Con đường đôi khi không nằm trên biển chỉ dẫn hay trong bản đồ điện tử. Nó bắt đầu từ lời ta mở lối, từ bàn tay người khác chìa ra và từ sự tử tế giữa những con người xa lạ.

Chiều nay, đứng dưới bóng cả của mái trường HUBT đang bước vào tuổi ba mươi, tôi chợt nghĩ rằng điều quý giá nhất một ngôi trường có thể trao cho người học không chỉ là danh vị hay một tấm bằng đỏ.

Đó còn là một khoảng trời đủ bao dung để mỗi sinh viên, dẫu có lúc chênh vênh giữa cuộc đời, vẫn còn đủ tin cậy và can đảm để cất tiếng hỏi.

Và nơi đây sẽ luôn có những người thầy, người cô sẵn sàng đứng lại, lặng lẽ bước cùng các em qua khúc rẽ đầu tiên.

Sau tất cả, rất nhiều con đường đẹp nhất trong cuộc đời không bắt đầu từ một tấm bản đồ định vị.

Chúng bắt đầu từ một câu hỏi chân thành.

 

(Quang Đặng – HĐ, chiều hạ 30.6.2026)