TIẾN VỀ HÀ NỘI

 

Nghe “Tiến về Hà Nội” trong tháng Mười

Tháng Mười về, Hà Nội như chậm lại trong một tầng sâu ký ức. Những con đường quen, những hàng cây cũ, những mái phố trầm mặc dưới nắng thu dường như đều mang trong mình một nỗi nhớ không lời. Có những ngày, chỉ cần một giai điệu cất lên, lòng người đã bỗng nhiên lặng xuống. Và trong những giai điệu ấy, “Tiến về Hà Nội” của Văn Cao luôn trở lại như một âm vang đặc biệt: vừa hào sảng, vừa tha thiết; vừa là khúc ca chiến thắng, vừa là tiếng lòng của một đô thành đi qua lửa đạn để trở về với hòa bình.

Kỳ lạ thay, bài hát ấy lại được viết từ năm 1949, khi ngày Giải phóng Thủ đô vẫn còn ở phía trước. Nghĩa là, vào lúc Hà Nội còn chìm trong khói lửa chiến tranh, Văn Cao đã nghe thấy bằng tâm tưởng bước chân của đoàn quân trở về. Ông đã nhìn thấy bằng trực giác nghệ sĩ một ngày cờ đỏ tung bay, một ngày phố phường rợp niềm vui, một ngày thành phố thân yêu được đón lại ánh sáng độc lập. Vì thế, “Tiến về Hà Nội” không chỉ là bài hát của một sự kiện lịch sử; đó còn là bài hát của niềm tin – niềm tin lớn lao của con người Việt Nam vào ngày chiến thắng tất yếu.

Nhưng giá trị của ca khúc không chỉ nằm ở tính dự cảm ấy. Điều khiến bài hát sống mãi là bởi trong nhịp đi hùng tráng của một bản hành khúc, Văn Cao vẫn giữ được cho Hà Nội vẻ đẹp riêng của mình. Ở đó không chỉ có tiếng bước chân của đoàn quân, mà còn có hồn phố, có sắc thu, có dáng vẻ thanh lịch và sâu lắng của một thành phố nghìn năm văn hiến. Bởi vậy, nghe “Tiến về Hà Nội”, ta không chỉ nghe một khúc quân hành; ta còn nghe thấy hồn Thủ đô đang cựa mình thức dậy trong buổi bình minh lịch sử.

Có lẽ chỉ những nghệ sĩ lớn mới có thể viết về chiến thắng mà không làm mất đi vẻ đẹp của cảm xúc. Văn Cao đã không để ca khúc của mình dừng lại ở niềm vui thời sự. Ông nâng nó lên thành một biểu tượng tinh thần. Trong giai điệu ấy có khí phách của dân tộc, có phẩm giá của Hà Nội, có sự gặp gỡ giữa lịch sử và văn hóa. Thành ra, mỗi lần bài hát vang lên, người nghe không chỉ nhớ tới ngày 10/10/1954, mà còn cảm thấy như đang chạm vào một lớp sâu hơn của thời gian – nơi một dân tộc đã đi qua đau thương bằng lòng dũng cảm, bằng niềm tin và bằng khát vọng trở về.

Trong rất nhiều ca khúc viết về Hà Nội, “Tiến về Hà Nội” vẫn giữ cho mình một chỗ đứng riêng. Bởi bài hát ấy không chỉ kể về ngày đoàn quân vào thành; nó còn kể về một thành phố được hồi sinh, về lòng người được giải phóng, về vẻ đẹp của hòa bình sau những năm dài gian khó. Đó là thứ hòa bình không hời hợt, bởi được đánh đổi bằng biết bao hy sinh. Và cũng vì thế, âm nhạc ở đây không chỉ để ca ngợi, mà còn để tri ân.

Tháng Mười, nghe lại “Tiến về Hà Nội”, ta hiểu vì sao có những bài hát không cũ đi cùng năm tháng. Bởi khi lịch sử đã lùi xa, điều còn lại không chỉ là sự kiện, mà là tinh thần của sự kiện. Văn Cao đã giữ được tinh thần ấy trong âm nhạc của mình: một Hà Nội kiêu hãnh mà thanh tao, một Hà Nội đi qua chiến tranh để càng sáng hơn giá trị của hòa bình, một Hà Nội không chỉ là địa danh, mà là biểu tượng của ký ức, của văn hiến và của cốt cách Việt Nam.

Và có lẽ, đó cũng là lý do mỗi độ 10/10 trở về, giữa bao âm thanh của phố phường hôm nay, lòng người vẫn muốn lặng đi một chút để nghe lại khúc ca năm ấy. Nghe để nhớ một ngày lịch sử. Nghe để yêu hơn Hà Nội. Và nghe để hiểu rằng có những chiến thắng không chỉ được làm nên bằng sức mạnh của vũ khí, mà còn bằng sức mạnh của niềm tin, của tâm hồn và của văn hóa dân tộc.

Lời bài hát “Tiến về Hà Nội”

Trùng trùng quân đi như sóng,
Lớp lớp đoàn quân tiến về.
Chúng ta đi, nghe vui lúc quân thù đầu hàng,
Cờ ngày nào tung bay trên phố.

Trùng trùng say trong câu hát,
Lấp lánh lưỡi lê sáng ngời.
Chúng ta đem vinh quang,
Sức dân tộc trở về,
Cả cuộc đời vui tươi về đây.

[Điệp khúc:]

Năm cửa ô đón mừng đoàn quân tiến về,
Như đài hoa đón mừng nở năm cánh đào.
Chảy dòng sương sớm long lanh,
Chúng ta ươm lại hoa sắc hương phai ngày xa.
Ôi phố phường Hà Nội xưa yêu dấu!

Những bông hoa ngày mai đón tương lai vào tay,
Những xuân đời mỉm cười vui hát lên.
Khi đoàn quân tiến về là đêm tan dần,
Như mùa xuân xuống cành đường nghe gió về,
Hà Nội bừng tiến quân ca.

 

Tên đầy đủ: Văn Cao (1923–1995), tên khai sinh là Nguyễn Văn Cao.

Giới thiệu vắn tắt:

Văn Cao là một trong những nhạc sĩ lớn nhất của nền âm nhạc Việt Nam hiện đại. Ông sinh ngày 15/11/1923 tại Hải Phòng, mất ngày 10/7/1995 tại Hà Nội. Văn Cao không chỉ nổi tiếng ở lĩnh vực âm nhạc mà còn là nhà thơ, họa sĩ có vị trí đặc biệt trong đời sống văn hóa nghệ thuật Việt Nam thế kỷ XX.

Ông là tác giả của nhiều ca khúc bất hủ như “Tiến quân ca” (sau trở thành Quốc ca Việt Nam), “Trường ca Sông Lô”, “Làng tôi”, “Suối mơ”, “Thiên thai”, “Tiến về Hà Nội”… Âm nhạc Văn Cao vừa giàu chất sử thi, hào hùng, vừa tinh tế, sang trọng và đậm chất trữ tình.

(Quang Đặng - YM, 20.3.2026)