MUÔN NẺO CHỮ NHÂN

Trong cõi nhân sinh, chữ NHÂN từ ngàn đời đã là gốc của đạo lý. Nó không chỉ là thước đo đạo đức, mà còn là mạch sống nuôi dưỡng tình thương và trí tuệ. Người xưa dạy: “Nhân giả, ái nhân” – kẻ có nhân là kẻ biết yêu thương con người. Từ một chữ giản dị ấy, muôn nẻo đạo lý tỏa ra: nhấn – nhận – nhẫn – nhân đức – bất nhân – sát nhân… Bài thơ sau đây là lời chiêm nghiệm, một cách soi rọi chữ NHÂN trong những sắc diện khác nhau của đời sống.

 

BÀI THƠ

(Phạm Quốc Hưng)

Nhân mà sắc quá sinh ra NHẤN,
Nhân nặng lòng thôi hóa NHẬN rồi.
Thủng thẳng hỏi chi, nhân thành NHẪN,
Tự ngã cao nhân đạt NHẪN rồi.

Nhân cùng lòng tốt thành NHÂN ĐỨC,
Khốn nạn cùng nhân hóa BẤT NHÂN.
Cứu nhân độ thế, tâm Bồ Tát,
Máu lạnh thường sinh kẻ SÁT NHÂN.

Mong cho thiên hạ tu nhân tốt,
Để đứng cùng NHÂN một chữ lành.

 

LUẬN VỀ CHỮ NHÂN

Chữ NHÂN vốn gắn liền với đời sống con người Á Đông từ hàng nghìn năm nay. Trong Nho giáo, nó là nền tảng của nhân nghĩa; trong Phật giáo, nó là hạt mầm của nhân quả. Người Việt ta cũng từ lâu đã coi chữ NHÂN là cốt lõi của đạo làm người: “ở hiền gặp lành”, “gieo nhân nào gặt quả ấy”.

Bài thơ trên không chỉ là một cuộc dạo quanh chữ “nhân”, mà còn là hành trình khám phá những biến âm, biến nghĩa, mở ra nhiều cảnh huống nhân sinh. Từ nhấn – sự chịu đựng nhẹ nhàng, đến nhận – sự chấp nhận bằng lòng; từ nhẫn – sức chịu đựng bền bỉ, đến nhân đức – lòng tốt lan tỏa; rồi đối lập với bất nhân, sát nhân – bóng tối của sự vô cảm và tàn bạo.

Đáng chú ý nhất là câu thơ:

“Tự ngã cao nhân đạt NHẪN rồi.”

Ở đây, thi nhân đã đưa “nhẫn” lên tầm một triết lý sống. “Tự ngã” là bản thân mỗi người, cái tôi cá nhân đầy dục vọng, ham muốn và hiếu thắng. “Cao nhân” là bậc thấu hiểu, người đạt đạo. Và “đạt nhẫn” là khi con người biết vượt qua cái tôi ấy, thắng được lòng nóng giận, chế ngự được cơn bốc đồng.

Thật vậy, nhẫn không chỉ là sự chịu đựng bị động, mà là năng lực làm chủ bản thân. Người thường thì nhẫn vì sợ hãi, vì bất lực; nhưng bậc cao nhân thì nhẫn vì hiểu rằng cơn giận chỉ như lửa đốt mình trước khi đốt người, còn bao dung mới là sức mạnh lớn lao. Câu thơ này vì thế đã nâng chữ “nhẫn” lên một tầng bậc cao: nó không còn là hành vi, mà là thành quả của một quá trình tu dưỡng, một dấu mốc trưởng thành trong đạo làm người.

Từ đó, bài thơ mở ra hai con đường: một bên là nhân đức, một bên là bất nhân. Người biết thương người thì hóa thánh, hóa Phật; người máu lạnh, vô cảm thì thành kẻ sát nhân. Chữ “nhân” ở đây giống như một ngã ba số phận: giữ được thì an lành, đánh mất thì hủy diệt.

Trong xã hội hôm nay, khi cạnh tranh và thực dụng dễ làm người ta khô cứng, chữ NHÂN lại càng cần được khơi dậy. Sống có nhân không phải điều xa vời, mà là hành động hằng ngày: nhường một chỗ, giúp một người, tha một lỗi lầm, giữ một tấm lòng trong sạch. Những việc nhỏ ấy, tích lại, chính là vun bồi cho nhân đức.

Và cuối cùng, khát vọng tha thiết của bài thơ là:

“Mong cho thiên hạ tu nhân tốt,
Để đứng cùng nhân một chữ lành.”

Đây không chỉ là mong ước cá nhân, mà là lời nguyện chung của nhân loại. Một xã hội chỉ có thể an bình khi con người lấy nhân làm gốc, khi mỗi người biết nuôi dưỡng lòng nhân trong chính mình.

Như vậy, chữ NHÂN không chỉ là một khái niệm đạo đức, mà còn là ánh sáng soi đường. Người giữ được nhân thì giữ được mình; người gieo nhân thì gặt được quả; và người sống với nhân thì để lại cho đời một hương thơm bền lâu, vượt khỏi cả thời gian.

Quang Đặng viết tại

Hoàng Long, trưa 6/9/2025